Yurt dışından CNC parça satın alırken fiyatın yanında yazan üç harf, toplam maliyetinizi ve riskinizi belirler. Incoterms 2020 kuralları; navlunu kimin ödediğini, ihracat ve ithalat gümrüğünü kimin yaptığını ve mal hasar görürse sorumluluğun hangi noktada alıcıya geçtiğini tanımlar. Bu rehber, Türkiye’den CNC parça lojistiğinde pratikte kullanılan kuralları ve doğru seçimi açıklıyor.
Incoterms Neyi Belirler, Neyi Belirlemez?
Incoterms şunları belirler: teslim noktası, risk geçişi, navlun ve sigorta yükümlülüğü, ihracat/ithalat gümrük işlemleri ve belgeler. Şunları belirlemez: mülkiyetin devri, ödeme koşulları, kalite ve garanti şartları, sözleşme ihlali sonuçları. Bu nedenle Incoterms, satış sözleşmesinin ve kalite anlaşmasının yerini almaz; onları tamamlar.
CNC Parça Ticaretinde Kullanılan Kurallar
| Kural | Teslim noktası | İhracat gümrüğü | Ana taşıma | İthalat gümrüğü + KDV | CNC parçada uygunluk |
|---|---|---|---|---|---|
| EXW (Ex Works) | Satıcının fabrikası | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Düşük — yabancı alıcı Türk ihracat beyanını yapamaz |
| FCA (Free Carrier) | Satıcının fabrikası veya belirlenen yer, taşıyıcıya teslim | Satıcı | Alıcı | Alıcı | Yüksek — kendi forwarder’ıyla çalışan alıcılar için ideal |
| CPT (Carriage Paid To) | Taşıyıcıya teslim; navlun varış yerine kadar satıcıda | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Orta — risk erken geçer, navlun satıcıda |
| CIP (Carriage and Insurance Paid To) | CPT + geniş kapsamlı sigorta | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Orta |
| DAP (Delivered at Place) | Alıcının adresi, boşaltmaya hazır | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Yüksek — tek fiyat, alıcı yalnızca ithalat gümrüğü ve KDV |
| DPU (Delivered at Place Unloaded) | Belirlenen yer, boşaltılmış | Satıcı | Satıcı | Alıcı | Düşük — kasa boşaltma sorumluluğu satıcıda |
| DDP (Delivered Duty Paid) | Alıcının adresi, tüm vergiler ödenmiş | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Düşük — satıcı AB’de KDV mükellefi olmalı |
FAS, FOB, CFR ve CIF yalnızca deniz taşımacılığı içindir ve dökme/konteyner yüklerde kullanılır; paletli CNC parça sevkiyatlarında pratik değildir.
Neden EXW Genellikle Yanlış Seçimdir?
EXW, en düşük fiyatı gösterdiği için cazip görünür. Ancak EXW’de ihracat beyanı alıcının sorumluluğundadır ve Türkiye’de ihracat beyanı yalnızca Türkiye’de yerleşik bir firma adına yapılabilir. Pratikte satıcı beyanı “iyi niyetle” yapar ama sorumluluk belirsiz kalır. Ayrıca A.TR veya EUR.1 belgesinin düzenlenmesi ihracatçıya bağlıdır. Çözüm basittir: EXW yerine FCA kullanın. Fiyat neredeyse aynıdır, ancak ihracat gümrüğü ve belge sorumluluğu net olarak satıcıda kalır.
FCA mı DAP mı?
- FCA İstanbul: Kendi anlaşmalı forwarder’ınız varsa, birden fazla Türk tedarikçiden yük konsolide ediyorsanız veya navlun tarifeniz tedarikçinin tarifesinden iyiyse. Taşıma riskini ve organizasyonunu siz yönetirsiniz.
- DAP [adresiniz]: Tek bir fiyat isterseniz, lojistik departmanınız yoksa veya ilk siparişse. Satıcı ihracat gümrüğünü, navlunu ve varış yerine kadar riski üstlenir; siz yalnızca ithalat gümrüğü ve KDV’yi ödersiniz. Türk ihracatçıların çoğu Avrupa’ya haftalık parsiyel sefer yapan forwarder’larla çalıştığı için DAP navlunu genellikle rekabetçidir.
AB alıcıları için ithalat gümrüğü ve KDV her iki durumda da sizin gümrük müşaviriniz tarafından yapılır; A.TR belgesiyle gümrük vergisi sıfırdır, KDV ise indirilebilir.
DDP Neden Nadir Kullanılır?
DDP’de satıcı ithalat KDV’sini de öder. Türk satıcının AB’de KDV kaydı yoksa bu KDV’yi geri alamaz ve fiyata ekler; alıcı ise kendi indirebileceği bir vergiyi tedarikçi üzerinden ödemiş olur. Sonuç: gereksiz %19–27 maliyet. DDP yalnızca satıcının varış ülkesinde mali temsilcisi veya KDV kaydı varsa anlamlıdır. Çoğu durumda DAP + kendi gümrük müşaviriniz daha ucuz ve temizdir.
Sigorta
FCA’da taşıma sigortası alıcının, DAP’ta satıcının kararıdır (Incoterms sigortayı yalnızca CIP ve CIF’te zorunlu kılar). Yüksek değerli CNC partilerinde forwarder’ın standart sorumluluğu (CMR konvansiyonunda kg başına sınırlı) genellikle parça değerini karşılamaz; parti değerinin %0,1–0,3’ü civarındaki ek nakliye sigortası önerilir.
Teklifleri Aynı Koşulda Karşılaştırmak
Bir tedarikçi EXW, diğeri DAP verdiyse fiyatları doğrudan karşılaştıramazsınız. RFQ’da teslim şeklini ve varış adresini belirtin; tedarikçilerden yalnızca bu koşulda fiyat isteyin veya navlunu ayrı kalem olarak göstermelerini talep edin. RFQ rehberimizde bu alan için hazır bir şablon bulabilirsiniz. Tornelle teklifleri varsayılan olarak FCA İstanbul verir ve talep halinde DAP fiyatını ayrı satırda gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye’den CNC parça alırken en yaygın Incoterms hangisi?
FCA ve DAP. EXW kâğıt üzerinde yaygın görünse de ihracat beyanı sorunu nedeniyle pratikte FCA gibi uygulanır; net olması için FCA yazılması önerilir.
DAP’ta ithalat KDV’sini kim öder?
Alıcı. Satıcı ihracat gümrüğünü ve navlunu üstlenir; ithalat beyanı ve KDV alıcının gümrük müşaviri üzerinden yapılır.
Incoterms 2010 kurallarıyla sözleşme yapılabilir mi?
Taraflar anlaşırsa evet, ancak yeni sözleşmelerde Incoterms 2020 kullanılması ve sözleşmede “Incoterms 2020” ibaresinin açıkça yazılması önerilir.
Hava kargoda hangi kural kullanılır?
FCA (havalimanı) veya DAP. FOB/CIF gibi deniz kuralları hava kargoda kullanılmaz.
Sonuç
CNC parça ithalatında doğru Incoterms seçimi, gizli maliyetleri ve sorumluluk boşluklarını ortadan kaldırır: kendi forwarder’ınız varsa FCA, tek fiyat istiyorsanız DAP; EXW ve DDP’den kaçının. Teklif talebinizde teslim şeklini belirterek teklif formumuz üzerinden resimlerinizi gönderin; FCA ve DAP fiyatlarını ayrı satırlarda gösteren bir teklif alın.
