Avrupa’dan gelen teknik resimlerin önemli bir bölümünde malzeme satırında bir paslanmaz çelik kalitesi yazar: 1.4301, 1.4404, 1.4571 veya 1.4305. Bu kaliteler dışarıdan benzer görünür, ancak korozyon dayanımı, işleme süresi, yüzey kalitesi ve fiyat açısından belirgin biçimde ayrılır. Yanlış kalite seçimi ya gereksiz maliyet ya da sahada korozyon sorunu demektir. Bu rehber, satın almacı ve tasarımcıların en sık karşılaştığı paslanmaz kaliteleri CNC fason imalat gözüyle karşılaştırıyor; alüminyum rehberimizin paslanmaz devamı olarak okunabilir.
En Sık Kullanılan Kaliteler
| EN numarası | Kısa ad / AISI | Tip | Korozyon dayanımı | İşlenebilirlik | Fiyat (304 = 100) | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1.4301 | X5CrNi18-10 / 304 | Östenitik | İyi (genel atmosfer, gıda) | Orta-zor | 100 | Genel makine, gıda ekipmanı, mimari |
| 1.4307 | X2CrNi18-9 / 304L | Östenitik, düşük C | İyi; kaynak sonrası daha iyi | Orta-zor | 100–105 | Kaynaklı yapılar |
| 1.4404 | X2CrNiMo17-12-2 / 316L | Östenitik, Mo | Çok iyi (klorür, deniz, kimya) | Zor | 130–150 | Medikal, ilaç, denizcilik, kimya, offshore |
| 1.4571 | X6CrNiMoTi17-12-2 / 316Ti | Östenitik, Mo + Ti | Çok iyi; yüksek sıcaklıkta kararlı | Zor (Ti karbürleri takımı aşındırır) | 135–155 | Alman resimlerinde yaygın; kimya, proses ekipmanı |
| 1.4305 | X8CrNiS18-9 / 303 | Östenitik, S katkılı | Orta (304’ten düşük) | Çok iyi (otomat) | 105–115 | Seri tornalı parçalar, kayar otomat, bağlantı elemanları |
| 1.4104 | X14CrMoS17 / 430F | Ferritik, S katkılı | Orta-düşük | Çok iyi | 85–95 | Manyetik, seri tornalı parçalar, miller |
| 1.4057 | X17CrNi16-2 / 431 | Martenzitik | Orta-iyi | Orta | 110–125 | Sertleştirilebilir miller, pompa şaftları |
| 1.4462 | X2CrNiMoN22-5-3 / Dubleks | Östenitik-ferritik | Mükemmel (klorür, gerilme korozyonu) | Zor | 170–220 | Offshore, petrol-gaz, deniz suyu |
Fiyat endeksi çubuk malzeme için yaklaşık ve dönemseldir; nikel ve molibden fiyatlarına göre değişir.
304 mü 316L mi?
Bu, en sık sorulan sorudur. 1.4404 (316L), molibden içeriği sayesinde klorürlü ortamlarda (deniz suyu, tuz, temizlik kimyasalları, vücut sıvıları) oyuklanma korozyonuna karşı 1.4301’den (304) belirgin ölçüde dayanıklıdır. Ancak fiyatı %30–50 daha yüksek ve işlenmesi daha zordur. Kural: parça klorürlü, asidik veya medikal ortamla temas etmiyorsa 304 yeterlidir; deniz, kimya, ilaç ve medikal uygulamalarda 316L seçilir. “Her ihtimale karşı 316L” yaklaşımı, gereksiz yere %30–50 malzeme ve %10–20 işleme maliyeti getirir.
1.4571 (316Ti): Alman Resimlerinin Klasiği
Alman kaynaklı resimlerde 1.4571 çok yaygındır; titanyum katkısı, eski üretim yöntemlerinde kaynak sonrası taneler arası korozyonu önlemek için eklenmişti. Modern düşük karbonlu 1.4404, aynı korozyon dayanımını sağlar ve daha iyi yüzey verir; titanyum karbürleri takım ömrünü kısaltır ve parlak yüzeylerde çizgi izlerine yol açabilir. Bu nedenle birçok Alman standardı 1.4571 yerine 1.4404’ü eşdeğer kabul eder. Resimde 1.4571 yazıyorsa ve müşteri onaylıyorsa “1.4404 veya 1.4571” ibaresi tedariki kolaylaştırır; belgeli uygulamalarda resimdeki kalite birebir kullanılır.
1.4305 (303): Seri Tornalı Parçaların Malzemesi
Kükürt katkısı talaş kırılmasını kolaylaştırır; 1.4305, 304’e göre %30–50 daha hızlı işlenir ve kayar otomatta çok daha kararlı çalışır. Bedeli, biraz düşük korozyon dayanımı ve kaynak edilemezliktir. Yüksek adetli paslanmaz bağlantı elemanları, pimler, konektör parçaları ve valf iğneleri için ilk tercihtir. Kayar otomatla seri üretim yazımızda bu malzemenin çevrim süresine etkisini anlatıyoruz.
Paslanmaz Çeliğin İşleme Zorlukları
- Pekleşme: Östenitik paslanmazlar kesilirken sertleşir; yetersiz ilerleme veya körelmiş takım yüzeyi sertleştirip sonraki pasoyu zorlaştırır. Kararlı ilerleme ve keskin, kaplamalı takımlar gerekir.
- Düşük ısı iletimi: Isı takımda birikir; yüksek basınçlı soğutma ve uygun kesme hızı (304 için tipik 120–200 m/dk) şarttır.
- Uzun, yapışkan talaş: Özellikle 304 ve 316L’de talaş kırıcı geometri ve otomat kalitelerinin (303) avantajı burada ortaya çıkar.
- Isıl genleşme ve elastik geri yaylanma: İnce duvarlı parçalarda ölçü kararlılığı için pasolar ve bağlama dikkatle planlanır.
- Çevrim süresi: Aynı parça çeliğe göre %30–60, alüminyuma göre 3–5 kat daha uzun sürer; işçilik payı yüksek olduğu için Türkiye’nin saat ücreti avantajı paslanmazda belirgindir.
Yüzey ve Son İşlemler
Paslanmaz parçalarda tipik son işlemler: pasivasyon (yüzeyde serbest demir kalıntısını gidererek korozyon direncini geri kazandırır; medikal ve gıda parçalarında standart), elektropolisaj (Ra 0,2 altı, pürüzsüz hijyenik yüzey), kumlama ve fırçalama (mat görünüm), parlatma. Gıda ve ilaç ekipmanında Ra 0,8 veya 0,4 yüzey talepleri yaygındır; bu değerler resimde net belirtilmelidir. EN 10204 3.1 sertifikası ve PMI (taşınabilir alaşım analizi) doğrulaması, karışıklık riskini ortadan kaldırır.
Türkiye’de Tedarik Durumu
1.4301, 1.4404, 1.4305 ve 1.4571 çubuk ve plaka formunda Türkiye’de stoktan bulunur; Avrupa menşeli (İtalya, İspanya, Almanya) ve yerli üretim, 3.1 sertifikalı olarak tedarik edilir. 1.4462 dubleks ve özel kaliteler 1–3 hafta tedarik süresi gerektirebilir. Fiyata etki eden diğer kalemler için 12 faktör yazımıza bakabilirsiniz.
Maliyeti Düşüren Seçimler
- Klorürsüz ortamda 316L yerine 304 kullanın.
- Seri tornalı parçalarda korozyon gereksinimi izin veriyorsa 303 (1.4305) seçin; işleme süresi %30–50 kısalır.
- Resimde 1.4571 yazıyorsa 1.4404 eşdeğerini değerlendirin.
- Yüzey pürüzlülüğünü yalnızca gerekli yüzeylerde dar tutun; tüm parçada Ra 0,4 istemek maliyeti belirgin artırır.
- Standart çubuk çaplarına uygun tasarlayın; taşlanmış h9 çubuk yalnızca kayar otomat parçalarında gereklidir.
Sık Sorulan Sorular
316 ile 316L arasındaki fark ne?
316L düşük karbonludur (≤0,03 %C); kaynak sonrası taneler arası korozyona karşı dayanıklıdır. Talaşlı parçalarda ikisi çoğunlukla eşdeğer kabul edilir; Avrupa’da 1.4404 standarttır.
Paslanmaz parçada hangi tolerans gerçekçidir?
Tornalı parçalarda ±0,01 mm, kayar otomatta ±0,005 mm, frezeli gövdelerde ±0,02–0,05 mm standarttır.
Paslanmaz çelik manyetik midir?
Östenitik kaliteler (304, 316) manyetik değildir; ferritik (1.4104) ve martenzitik (1.4057) kaliteler manyetiktir. Soğuk şekillendirme östenitiklerde hafif manyetiklik oluşturabilir.
Pasivasyon zorunlu mu?
Medikal, gıda ve ilaç parçalarında genellikle evet; genel makine parçalarında isteğe bağlıdır. Resimde veya siparişte belirtilmelidir.
Sonuç
Doğru paslanmaz kaliteyi seçmek; korozyon ortamı, işlenebilirlik ve maliyet arasında bilinçli bir dengedir. 304 çoğu genel uygulama için yeterlidir, 316L klorürlü ve medikal ortamlarda gereklidir, 303 seri tornalı parçalarda belirgin tasarruf sağlar. Paslanmaz parçalarınızın teknik resimlerini teklif formu üzerinden gönderin; kalite ve yüzey işlemi önerileriyle birlikte fiyat sunalım. CNC torna ve kayar otomat kapasitemiz hakkında bilgi için hizmet sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
