Avrupa’daki satın almacıların Türk CNC tedarikçilerinden en sık istediği belgelerden biri “3.1 malzeme sertifikası”dır. Bu belge, parçanın hangi döküm partisinden, hangi kimyasal bileşim ve mekanik özelliklerle üretildiğini kanıtlar ve özellikle basınçlı ekipman, offshore, savunma, medikal ve otomotiv parçalarında zorunludur. Bu rehber, EN 10204 sertifika tiplerini, 3.1 belgesinin içeriğini ve RFQ aşamasında nasıl talep edilmesi gerektiğini açıklıyor.
EN 10204 Nedir?
EN 10204, metalik ürünler için “muayene belgelerinin tiplerini” tanımlayan Avrupa standardıdır. Standart, belgenin kim tarafından düzenlendiğini ve içerdiği test sonuçlarının hangi partiye ait olduğunu belirler. Dört tip vardır:
| Tip | Adı | İçerik | Kim onaylar |
|---|---|---|---|
| 2.1 | Uygunluk beyanı | Ürünün siparişe uygun olduğu beyanı; test sonucu yok | Üretici |
| 2.2 | Test raporu | Spesifik olmayan muayene sonuçları (aynı ürün grubundan, sipariş partisine ait olmayabilir) | Üretici |
| 3.1 | Muayene sertifikası | Sipariş partisine ait (spesifik) kimyasal ve mekanik test sonuçları | Üreticinin üretimden bağımsız yetkili birimi |
| 3.2 | Muayene sertifikası | 3.1 ile aynı içerik + alıcı temsilcisi veya bağımsız kuruluş onayı | Üretici + alıcı/üçüncü taraf |
Pratikte 2.2, ticari kalite parçalarda; 3.1, teknik gereksinimli parçaların büyük çoğunluğunda; 3.2 ise basınçlı ekipman ve nükleer gibi düzenlemeye tabi alanlarda kullanılır.
3.1 Sertifikasında Neler Bulunur?
- Üretici (çelikhane/haddehane) bilgisi ve sertifika numarası.
- Malzeme tanımı: Standart (örneğin EN 10088-3), kalite (1.4404), form ve ölçü (Ø25 h9 çubuk).
- Döküm / şarj numarası (heat number): İzlenebilirliğin anahtarı; çubuğun üzerine damgalanır veya etiketlenir.
- Kimyasal bileşim: C, Si, Mn, P, S, Cr, Ni, Mo vb. yüzde değerleri ve standart sınırları.
- Mekanik özellikler: Akma dayanımı, çekme dayanımı, uzama, gerektiğinde sertlik ve darbe (Charpy) değerleri.
- Isıl işlem durumu: Tavlanmış, çözeltiye alınmış, ıslah edilmiş vb.
- Yetkili birimin imza/kaşesi.
CNC Fason İmalatta Kim Neyden Sorumlu?
Önemli bir ayrım: 3.1 sertifikasını malzeme üreticisi (çelikhane veya haddehane) düzenler; talaşlı imalatçı bu belgeyi düzenleyemez. Fason imalatçının sorumluluğu şunlardır:
- Malzemeyi 3.1 sertifikalı olarak satın almak (stokçudan alınıyorsa stokçunun sertifikayı orijinal üreticiden aktarmış olması gerekir).
- Döküm numarasını iş emri, parça partisi ve sevk irsaliyesiyle eşleştirmek (izlenebilirlik).
- Kendi uygunluk beyanını (parçaların resme ve siparişe uygun üretildiği) ve talep halinde ölçüm raporunu eklemek.
- Sertifikanın kopyasını parti sevkiyatıyla birlikte teslim etmek ve arşivlemek (havacılık ve medikalde 10 yıla kadar).
Tornelle’de sertifika gereksinimi olan siparişlerde döküm numarası iş emrine yazılır, ham malzeme kalıntısı partiyle birlikte etiketlenir ve sertifika kopyası ölçüm raporuyla birlikte sevk paketine eklenir. Genel yaklaşımımızı kalite güvencesi yazımızda anlatıyoruz.
Sertifika Nasıl Talep Edilir?
Doğru talep, siparişten önce yapılır; sonradan istenen sertifika çoğu zaman sağlanamaz çünkü malzeme sertifikasız stoktan alınmış olabilir. RFQ ve siparişte şunları yazın:
- “Malzeme sertifikası EN 10204 3.1, her parti ile birlikte” (veya 2.2 / 3.2, gereksinime göre).
- Malzeme standardını ve kalitesini tam olarak (örneğin “1.4404 – EN 10088-3” veya “6082 T6 – EN 755-2”).
- Ek testler gerekiyorsa belirtin: düşük sıcaklık darbe testi, sertlik, korozyon testi, PMI (taşınabilir alaşım analizi).
- Döküm numarasının parça veya etiket üzerinde işaretlenmesi gerekiyorsa yöntemi (lazer markalama, etiket).
- Sertifikanın teslim biçimi (PDF, kâğıt kopya) ve dili (İngilizce/Almanca sertifikalar yaygındır).
Fiyata ve Süreye Etkisi
3.1 sertifikalı çubuk malzeme, sertifikasız ticari stoka göre genellikle %3–10 daha pahalıdır ve bazı özel kalitelerde tedarik süresi uzayabilir. Ancak talep siparişle birlikte iletildiğinde bu etki planlanabilir düzeydedir. Sonradan istenen sertifika ise partinin yeniden üretilmesine yol açabilir; bu yüzden gereksinimi baştan netleştirmek en ucuz yoldur. Fiyata etki eden diğer belge kalemleri için 12 faktör yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- “Sertifika istiyoruz” deyip tipini belirtmemek — 2.2 ile 3.1 arasındaki fark büyüktür.
- Sertifikayı talaşlı imalatçının düzenleyeceğini varsaymak.
- Döküm numarası izlenebilirliğini istemeden yalnızca belge istemek — belge var ama hangi parçaya ait olduğu belirsiz kalır.
- Eşdeğer malzeme kabul ederken sertifikadaki standardı kontrol etmemek (AISI 316L ile 1.4404 kimyasal sınırları küçük farklarla ayrılır).
Sık Sorulan Sorular
Her CNC parça için 3.1 sertifikası gerekir mi?
Hayır. Ticari kalite parçalarda 2.1 veya 2.2 yeterlidir. 3.1; basınçlı, taşıyıcı, korozif ortam, medikal, savunma ve otomotiv güvenlik parçalarında istenir.
3.1 sertifikası Türkiye’de sağlanabilir mi?
Evet. Türk çelik üreticileri ve büyük stokçular EN 10204 3.1 sertifikalı malzeme sunar; ithal özel alaşımlar da sertifikalı tedarik edilir.
Sertifika hangi dilde olur?
Çoğunlukla İngilizce veya İngilizce/Türkçe çift dilli; Avrupa menşeli malzemelerde Almanca sertifikalar da yaygındır.
3.1 ile 3.2 arasında ne fark var?
İçerik aynıdır; 3.2’de sonuçlar alıcı temsilcisi veya bağımsız bir kuruluş tarafından da onaylanır. Maliyeti ve süresi daha yüksektir; yalnızca düzenlemenin zorunlu kıldığı yerlerde istenir.
Sonuç
EN 10204 3.1 sertifikası, parçanızın malzemesinin kanıtıdır ve doğru talep edildiğinde Türkiye’den sorunsuz sağlanır. Anahtar, tipini, standardı ve izlenebilirlik gereksinimini siparişten önce yazılı iletmektir. Sertifika gereksinimli parçalarınız için teknik resimlerinizi teklif formu üzerinden gönderin; malzeme ve belge maliyetini ayrı kalem olarak gösteren bir teklif alın.
