Avrupa’daki satın almacıların Türkiye’den tedarik konusunda en sık sorduğu soru gümrükle ilgilidir: “Türkiye AB üyesi değil; gümrük vergisi ödeyecek miyiz, evrak yükü ne kadar?” Cevap, birçok kişinin beklediğinden çok daha olumludur. 1996’dan bu yana yürürlükte olan AB–Türkiye Gümrük Birliği, sanayi ürünlerinde iki taraf arasında gümrük vergilerini kaldırmış ve ortak gümrük tarifesi uygulamasını getirmiştir. Bu yazı, CNC ile işlenmiş parçalar özelinde bu sistemin nasıl işlediğini anlatıyor.
Gümrük Birliği Nedir?
Gümrük Birliği, serbest ticaret anlaşmasından daha ileri bir entegrasyon düzeyidir. Türkiye ve AB, sanayi ürünleri ile işlenmiş tarım ürünlerinde:
- Aralarındaki gümrük vergilerini ve eş etkili vergileri kaldırmıştır;
- Üçüncü ülkelere karşı ortak gümrük tarifesi uygular;
- Ticaret politikası ve teknik mevzuatta uyum sağlar.
Pratik sonuç: Türkiye’de serbest dolaşımda bulunan bir sanayi ürünü — Türkiye’de üretilmiş ya da üçüncü ülkeden ithal edilip vergileri ödenmiş — AB’ye gümrük vergisi ödenmeden girer. CNC torna ve freze ile işlenmiş metal parçalar, montajlı alt gruplar ve makine bileşenleri bu kapsamdadır.
A.TR Dolaşım Belgesi Nedir?
A.TR, malın Türkiye’de (veya AB’de) serbest dolaşımda olduğunu belgeleyen dolaşım belgesidir. Gümrük Birliği’nin uygulanma aracıdır ve menşe belgesi değildir: malın Türk menşeli olmasını değil, serbest dolaşımda olmasını kanıtlar. Bu nedenle Türkiye’de ithal hammaddeden (örneğin Avrupa menşeli çelik veya alüminyum) işlenen parçalar da A.TR ile gümrüksüz ihraç edilir.
A.TR belgesi:
- Türk ihracatçı tarafından düzenlenir ve Türk gümrük idaresi veya yetkilendirilmiş kuruluşlarca (TOBB sistemi üzerinden elektronik) onaylanır;
- Sevkiyat başına bir belge olarak fatura ve çeki listesiyle birlikte nakliyeciye verilir;
- AB gümrüğünde ithalat beyanına eklenir; gümrük vergisi sıfır uygulanır.
A.TR ile EUR.1 Arasındaki Fark
| A.TR | EUR.1 / Menşe beyanı | |
|---|---|---|
| Kullanım alanı | AB–Türkiye sanayi ürünleri | STA ülkeleri: İngiltere, EFTA (İsviçre, Norveç), diğer |
| Neyi kanıtlar | Serbest dolaşım | Tercihli menşe (Türk menşeli olma) |
| Hammadde kısıtı | Yok (ithal hammadde olabilir) | Menşe kuralları uygulanır |
| Sonuç | %0 gümrük vergisi | %0 veya indirimli gümrük vergisi |
İngiltere’ye satışlarda A.TR değil, UK–Türkiye STA kapsamında menşe beyanı kullanılır; ayrıntılar İngiltere rehberimizde. İsviçre için EUR.1 veya fatura beyanı geçerlidir; bkz. İsviçre rehberi.
KDV Nasıl Uygulanır?
Gümrük vergisi sıfır olsa da AB’ye ithalat, ithalat KDV’sine tabidir. Bu KDV ithalatçının ülkesinde beyan edilir ve KDV mükellefi şirketler tarafından indirilir; yani nihai bir maliyet değildir. Ülkelere göre pratik:
- Almanya: Einfuhrumsatzsteuer beyan edilir, Vorsteuer olarak mahsup edilir.
- Fransa: 2022’den itibaren zorunlu autoliquidation — gümrükte ödeme yok.
- Hollanda: Artikel 23 izniyle erteleme — gümrükte ödeme yok.
- Avusturya: EUSt-Verrechnung ile UVA’da mahsup.
- İtalya, İspanya, Belçika: Standart beyan ve mahsup; erteleme rejimleri koşullu olarak mevcuttur.
Gerekli Evraklar
- Ticari fatura: İhracatçı ve ithalatçı bilgileri, ithalatçının EORI numarası, GTİP/HS kodu (8 haneli CN kodu), Incoterms, para birimi ve değer.
- Çeki listesi: Parça numarası, adet, brüt/net ağırlık, koli sayısı.
- A.TR dolaşım belgesi: Onaylı, sevkiyatla eşleşen.
- Taşıma belgesi: CMR (kara yolu), AWB (hava yolu) veya konşimento.
- İthalat beyannamesi: AB gümrüğünde nakliyeci veya gümrük müşaviri tarafından elektronik olarak verilir.
Rutin bir sevkiyatta gümrükleme genellikle aynı gün içinde tamamlanır; kara yolu taşımacılığında araç sınırda veya varış gümrüğünde beklemez.
CNC Parçalar İçin GTİP / HS Kodları
Doğru sınıflandırma ithalatçının sorumluluğundadır; en yaygın kodlar:
- 7326 90 — demir/çelikten diğer eşya (genel işlenmiş çelik parçalar);
- 7616 99 — alüminyumdan diğer eşya;
- 7419 80 — bakır/pirinçten diğer eşya;
- 8487 90 — makine aksamı (başka yerde belirtilmeyen);
- 8483 — miller, yataklar, dişliler;
- 8481 90 — vana aksamı;
- 7318 — cıvata, somun, vida ve benzeri bağlantı elemanları.
Parçanın nihai kullanım yeri (örneğin motor aksamı, pompa aksamı) daha spesifik bir kodu gerektirebilir. Gümrük müşavirinizle teyit edin; Gümrük Birliği sayesinde kod seçimi vergi oranını değil yalnızca istatistik ve mevzuat uyumunu etkiler.
Sık Yapılan Hatalar
- A.TR’nin sevkiyatla gönderilmemesi: Belge sonradan ibraz edilebilir ancak gümrük vergisi teminatı ve düzeltme süreci zaman alır. Tedarikçinizle A.TR’yi standart evrak seti içine alın.
- EORI eksikliği: AB’de ithalat için ithalatçının EORI numarası zorunludur.
- Fatura–A.TR uyumsuzluğu: Adet, değer veya tanım farklılıkları sorgu yaratır.
- İngiltere’ye A.TR göndermek: Brexit sonrası geçersizdir; menşe beyanı gerekir.
- Kod yanlışlığı: Vergi etkisi olmasa da beyan hataları ceza riski taşır.
CBAM (Karbon Sınır Düzenlemesi) Notu
AB’nin CBAM düzenlemesi 2026 itibarıyla belirli demir-çelik ve alüminyum ürünlerini kapsar. Kapsam ağırlıklı olarak hammadde ve yarı mamullerdir (kütük, levha, profil, tel); işlenmiş makine parçaları büyük ölçüde kapsam dışıdır, ancak bazı 7326 ve 7616 kodları listede yer alır. Düzenli ithalatçılar gümrük müşavirleriyle ürün bazında kontrol etmelidir. Türk tedarikçiler CBAM raporlaması için gerekli emisyon verilerini sağlamaya hazırlanmaktadır.
Sık Sorulan Sorular
A.TR belgesini kim düzenler?
Türk ihracatçı düzenler ve Türk gümrük idaresince onaylatır; ithalatçının yapması gereken bir işlem yoktur.
Türkiye’de ithal hammaddeden yapılan parça için A.TR geçerli mi?
Evet. A.TR menşe değil serbest dolaşım belgesidir; hammadde nereden gelmiş olsun Türkiye’de vergileri ödenmiş ve işlenmişse geçerlidir.
Gümrük müşaviri gerekir mi?
Zorunlu değildir ancak pratikte nakliyeci veya gümrük müşaviri ithalat beyanını verir; sevkiyat başına sabit bir ücret alınır.
Numune gönderimlerinde de A.TR gerekir mi?
Ticari değeri olan tüm sevkiyatlar için önerilir; düşük değerli numunelerde basitleştirilmiş beyan mümkündür, gümrük vergisi yine sıfırdır.
Sonuç
Gümrük Birliği ve A.TR belgesi, Türkiye’den CNC parça tedarikini gümrük vergisi açısından AB içi tedarikle eş düzeye getirir. Doğru evrak setiyle süreç birkaç sevkiyat sonra tamamen rutine döner. Türkiye’den tedarikin diğer boyutları için kapsamlı rehberimize, nakliye seçenekleri için lojistik rehberimize bakabilir, parçalarınız için teklif isteyebilirsiniz.
