Satın alma departmanlarının klasik sorusu: “Bu 12 parçayı ayrı ayrı alıp kendimiz mi monte edelim, yoksa tedarikçiden bitmiş alt grup mu isteyelim?” Türk fason atölyeleri geleneksel olarak parça tedarikçisidir; ancak son yıllarda basit montaj, kaplama koordinasyonu ve test içeren alt grup teslimatı yaygınlaşmıştır. Robotik parçaları yazımızda kit teslimatına değindik; bu yazı kararı derinleştiriyor.
İki Modelin Tanımı
- Tek parça tedariki: Tedarikçi işlenmiş (ve gerekiyorsa kaplanmış) parçaları teslim eder; montaj, satın alınan bileşenlerin tedariki ve fonksiyon testi alıcıda kalır.
- Montajlı alt grup: Tedarikçi kendi ürettiği parçaları, satın alınan bileşenlerle (yatak, sızdırmazlık, yay, cıvata, insert) birleştirir; gerekirse basit test yapar; alıcıya montaj hattına hazır alt grup teslim eder.
Alt Grup Tedarikinin Avantajları
1. Toplam maliyet
Alıcının montaj işçiliği (Batı Avrupa’da saat başı 45–70 €) Türkiye’de 10–15 €’ya iner. Satın alınan bileşenlerin tedarik ve stok yönetimi (10–15 kalem için sipariş, teslim alma, depo) alıcıdan kalkar. Ambalaj ve nakliye hacmi azalır: monte edilmiş grup, ayrı parçalardan daha kompakt taşınır.
2. Süre
Alıcının montaj hattı bir istasyon kısalır; alt grup doğrudan ana montaja girer. Tedarikçi tarafında parça ve montaj aynı çatı altında olduğu için ara stok ve bekleme azalır.
3. Kalite sorumluluğu
Uyumsuzluk çıktığında “parça mı hatalı, montaj mı” tartışması biter; tedarikçi fonksiyonel alt gruptan sorumludur. Geçme toleranslarını alt grubun çalışmasına göre optimize edebilir; gereksiz dar toleranslar gevşetilir.
4. Tasarım geri bildirimi
Alt grubu monte eden tedarikçi, montaj zorluğunu ve parça sayısını azaltacak DFA önerileri sunar; parça tedarikçisinin göremeyeceği iyileştirmeler ortaya çıkar.
Alt Grup Tedarikinin Riskleri
1. Tedarikçi yetkinliği
İşleme atölyesinin montaj disiplini, temiz alan, tork kontrolü, yatak çakma ekipmanı ve test düzeneği olmayabilir. Basit mekanik montaj çoğu atölyede mümkündür; hidrolik sızdırmazlık testi, elektrik-elektronik entegrasyon veya sınıflı temizlik ayrı bir yetkinliktir.
2. Satın alınan bileşenler
Yatak, keçe ve bağlantı elemanlarının markası ve kalitesi alıcı için kritiktir. Tedarikçinin muadil kullanması veya sahte ürün riski; çözüm, onaylı marka listesi ve sertifika beklentisidir. Bazı alıcılar bu bileşenleri kendisi sağlar (free-issue).
3. Bağımlılık ve IP
Alt grubu tümüyle tedarikçi yapıyorsa know-how’ın önemli kısmı tedarikçide birikir; ikinci kaynak geçişi zorlaşır. Fikri mülkiyet yazımızda önlemler yer alır.
4. Gümrük ve sınıflandırma
Monte edilmiş alt grup, ayrı parçalardan farklı bir HS koduna girebilir; AB’de A.TR ile fark yaratmaz, ABD gibi vergili pazarlarda oran değişebilir.
Hangi Alt Gruplar Fason Montaja Uygun?
| Uygun | Dikkatle | Uygun değil (genellikle) |
|---|---|---|
| Yatak ve pim takılmış mekanik gruplar | Hidrolik/pnömatik bloklar (test gerekir) | Elektronik kart içeren gruplar |
| Diş insert, helicoil, pres geçme parçalar | Yay ve ön yüklü mekanizmalar | Sınıflı temiz oda montajı |
| Kaplanmış + monte edilmiş flanş/adaptör grupları | Kalibrasyon gerektiren ölçüm grupları | Güvenlik-kritik sertifikalı gruplar |
| Kit hâlinde etiketlenmiş parça setleri | Yapıştırma/sızdırmazlık uygulamaları | Yazılım yükleme gerektiren gruplar |
Maliyet Karşılaştırması: Örnek
Bir lineer eksen yatak bloğu: 4 işlenmiş parça (alüminyum gövde, çelik mil, 2 kapak), 2 rulman, 4 cıvata, 1 keçe. Tek parça modeli: parçalar 38 €, alıcı bileşen tedariki 9 €, alıcı montaj 12 dk × 60 €/saat = 12 €, stok ve sipariş yönetimi ~3 €; toplam 62 €. Alt grup modeli: parçalar 38 €, tedarikçi bileşen tedariki (onaylı marka) 9,5 €, montaj 12 dk × 14 €/saat = 2,8 €, montaj fikstürü amortismanı 0,5 €, fonksiyon kontrolü 0,7 €; toplam 51,5 €. Fark yaklaşık %17; bin adetlik yıllık hacimde 10.000 €’yu aşar. Alıcının montaj kapasitesi zaten atılsa ve işçilik “batık” sayılırsa fark küçülür.
Karar Matrisi
- Montaj karmaşıklığı: Basit mekanik → alt grup; test/temizlik/elektronik → parça.
- Adet: 100+ / yıl → alt grup ekonomisi belirgin; 10–50 → parça veya kit.
- Kritiklik: Güvenlik veya sertifika kapsamı → alıcıda montaj.
- Alıcı montaj kapasitesi: Darboğaz varsa alt grup; boş kapasite varsa parça.
- Bileşen kontrolü: Onaylı marka listesi verilebiliyorsa alt grup; verilemiyorsa free-issue veya parça.
- IP hassasiyeti: Yüksekse kritik parçayı ayrı tedarikçiden alın, montajı kendiniz yapın.
- Tedarikçi olgunluğu: Montaj alanı, prosedür ve test ekipmanını yerinde görün.
Kademeli Geçiş Önerisi
Doğrudan alt grupla başlamak yerine üç aşama: (1) parça tedariki ve kalite kanıtı; (2) kit teslimatı (parçalar + free-issue bileşenler etiketli setler hâlinde); (3) basit montaj ve son olarak fonksiyon kontrolü. Her aşamada montaj talimatı, tork değerleri ve kontrol listesi yazılı olarak tedarikçiye verilir; ilk 3 parti %100 giriş kontrolüyle doğrulanır. Kalite anlaşması yazımızda sorumluluk maddeleri örneklenir.
Montaj Talimatı Nasıl Hazırlanır?
Alt grubu tedarikçiye devretmenin ön koşulu, montajı sizin bilmediğiniz bir tarafın tekrarlanabilir yapabilmesidir. İyi bir montaj talimatı şunları içerir: parça listesi ve revizyonları, montaj sırası ve fotoğraflı adımlar, tork değerleri ve kullanılacak aletler, yatak çakma yöntemi (pres kuvveti, ısıtma), yapıştırıcı veya gres tanımı ve miktarı, kontrol noktaları (dönme boşluğu, eksen boşluğu, kaçak testi) ile kabul kriterleri ve ambalaj şekli. Talimat tedarikçiyle birlikte ilk partide uygulanır, eksikler tamamlanır ve revizyon numarasıyla dondurulur. Bu belge aynı zamanda ikinci kaynak geçişini kolaylaştıran bir sigortadır.
Sık Sorulan Sorular
Türk CNC atölyeleri montaj yapıyor mu?
Basit mekanik montaj (yatak, pim, insert, kaplama koordinasyonu) yaygındır; hidrolik test veya elektronik entegrasyon için uzman tedarikçi gerekir. Kapsamı sormadan varsaymayın.
Satın alınan bileşenleri kim tedarik etmeli?
Kritik markalı bileşenleri (yatak, keçe) onaylı liste ile tedarikçi alabilir veya alıcı free-issue sağlar; standart bağlantı elemanlarını tedarikçi almalıdır.
Alt grupta garanti nasıl işler?
Tedarikçi alt grubun fonksiyonundan sorumludur; satın alınan bileşen arızasında sorumluluk zinciri sözleşmede tanımlanmalıdır.
Kit teslimatı ne demek?
Bir alt grubun tüm parçalarının etiketli tek pakette, montaj sırasına göre teslim edilmesi; montaj alıcıda kalır ama malzeme toplama süresi ortadan kalkar.
Sonuç
Basit mekanik alt gruplarda fason montaj %10–20 toplam maliyet avantajı ve daha sade bir kalite sorumluluğu sağlar; test, temizlik veya elektronik içeren gruplarda parça tedariki daha güvenlidir. Hangi modelin alt grubunuza uyduğunu değerlendirmek için ürün ağacını ve montaj talimatını teklif formumuz üzerinden gönderin; parça, kit ve alt grup seçeneklerini ayrı ayrı fiyatlandırıyoruz. Nasıl çalışıyoruz sayfamızda süreç özetlenmiştir.
