Yurt dışından Türkiye’ye iş veren alıcıların en çok sorduğu sorulardan biri: “Kaplamayı da siz yapıyor musunuz?” Yanıt çoğu Türk atölyesi için aynıdır: işleme kendi tesisinde, yüzey işlem uzman yan tedarikçide, sorumluluk ve teslimat tek noktada. Bu yazı, o zincirin nasıl çalıştığını ve alıcının neyi istemesi gerektiğini anlatır. Malzeme tarafı için alüminyum, paslanmaz ve ıslah çelikleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
En Yaygın Yüzey İşlemler ve Standartları
| İşlem | Malzeme | Amaç | Standart | Tipik kalınlık |
|---|---|---|---|---|
| Eloksal (anodizasyon), doğal/renkli | Alüminyum | Korozyon, görünüş, elektriksel yalıtım | ISO 7599, MIL-A-8625 Tip II | 10–25 µm |
| Sert eloksal | Alüminyum | Aşınma direnci | ISO 10074, MIL-A-8625 Tip III | 25–60 µm |
| Kromatlama / kimyasal dönüşüm | Alüminyum | Korozyon + iletkenlik | MIL-DTL-5541 (Cr³⁺ türleri) | <1 µm |
| Çinko kaplama (elektrolitik) + pasivasyon | Çelik | Korozyon | ISO 2081, ISO 19598 | 5–12 µm |
| Çinko-nikel | Çelik | Yüksek korozyon (otomotiv) | ISO 19598 | 8–15 µm |
| Kimyasal nikel (ENP) | Çelik, alüminyum | Homojen kalınlık, sertlik | ISO 4527 | 10–30 µm |
| Sert krom | Çelik | Aşınma, düşük sürtünme | ISO 6158 | 10–100 µm |
| Pasivasyon | Paslanmaz | Serbest demir giderme, korozyon | ASTM A967, ASTM A380 | — |
| Elektropolisaj | Paslanmaz | Parlaklık, hijyen, çapak | ASTM B912 | −10 ila −30 µm |
| Fosfatlama (çinko/manganez) | Çelik | Yağ tutma, alıştırma | ISO 9717 | 2–15 µm |
| Siyah oksit | Çelik | Görünüş, hafif korozyon | ISO 11408 | ~1 µm |
| Gaz nitrasyon / nitrokarbürleme | Çelik | Yüzey sertliği, aşınma | DIN 17022-4, EN 10052 | 0,1–0,6 mm difüzyon |
| İndüksiyonla sertleştirme | C45, 42CrMo4 | Bölgesel sertlik | — | 1–5 mm |
Kalınlık, Tolerans ve Ölçü Geçerliliği
Kaplama parçaya kalınlık ekler; ölçü toleransı IT7 veya daha darsa bu fark önemlidir:
- Eloksal: Kalınlığın yaklaşık yarısı dışa büyür (15 µm eloksal → çapta ~+15 µm). Sert eloksalda 50 µm kaplama, çapı ~50 µm büyütür.
- Elektrolitik kaplamalar: Tam kalınlık eklenir; kenar ve köşelerde daha kalın, deliklerde daha ince (Faraday etkisi). Kimyasal nikel homojen dağılır.
- Elektropolisaj: Malzeme kaldırır; ölçü küçülür.
- Nitrasyon: Küçük büyüme (birkaç µm) ve olası çarpılma; dar toleranslı yüzeyler sonrasında taşlanabilir.
Resimde “ölçüler kaplama sonrası geçerlidir” ya da “kaplama öncesi geçerlidir” mutlaka yazılmalıdır. Yazılmazsa tedarikçi kaplama öncesi ölçüye işler ve kaplama sonrası geçme sorunları yaşanır. Detay için teknik resim kontrol listemize bakın.
Maskeleme ve Diş Koruma
Dişler, geçme yüzeyleri ve elektriksel temas noktaları çoğu zaman kaplamadan korunmalıdır. Maskeleme (tapa, bant, lak) ek işçiliktir ve teklifte ayrı kalem olur; resimde maskelenecek yüzeyler açıkça gösterilmelidir. Alternatif: Dişleri kaplama sonrası çekmek (tek yönlü korozyon riski) veya dişleri kaplama payıyla açmak (ISO 965 kaplama öncesi tolerans sınıfları, örn. 6g yerine 6e).
Türkiye’de Yüzey İşlem Zinciri Nasıl Çalışır?
- İstanbul, Bursa ve Ankara sanayi bölgelerinde çok sayıda uzman kaplama, eloksal ve ısıl işlem tesisi bulunur; işleme atölyeleri bu tesislerle yıllardır çalışır.
- İşleme atölyesi parçayı kaplamaya gönderir, geri alır, son kontrolü yapar ve teslim eder; alıcı için tek sorumlu işleme atölyesidir.
- Otomotiv müşterileri için kaplamacının IATF veya müşteri onaylı olması istenebilir; bu, teklif aşamasında belirtilmelidir.
- Süre: Standart kaplama 3–7 gün, ısıl işlem 3–5 gün, sert eloksal ve özel işlemler 1–2 hafta ekler.
Yüzey işlem, fiyatı belirleyen faktörler arasında sıklıkla gözden kaçan kalemdir; standart çinko kaplama küçük parçada birim fiyatın %5–10’u, sert eloksal veya kimyasal nikel %15–30’u olabilir.
Belge ve İzlenebilirlik
Kaplama sertifikası (işlem, standart, ölçülen kalınlık, tarih, banyo/lot), tuz testi raporu (ISO 9227, istenirse), sertlik raporu (nitrasyon/indüksiyon için) ve RoHS uygunluk beyanı istenebilir. Kalınlık ölçümü manyetik/eddy-current cihazla veya kesit mikroskobuyla yapılır; kritik parçalarda tedarikçiden ölçüm değerlerinin rapora yazılmasını isteyin.
RoHS ve REACH Kısıtları
Altı değerlikli krom (Cr⁶⁺) içeren sarı kromatlama ve bazı pasivasyonlar RoHS kapsamında kısıtlıdır; üç değerlikli (Cr³⁺) alternatifler standarttır. Kadmiyum kaplama pratikte yalnızca havacılıkta istisnayla kullanılır. Kurşunlu pirinç (CuZn39Pb3) RoHS’ta kurşun istisnasından yararlanır ancak istisna süreleri değişebilir; alıcı kendi ürününün uyumunu kontrol etmelidir. Talebi teklifte “RoHS uyumlu kaplama” olarak yazın.
Resim ve RFQ’da Yüzey İşlemi Nasıl Tanımlanır?
Yüzey işlemi hakkında anlaşmazlıkların çoğu, eksik veya belirsiz tanımdan kaynaklanır. İyi bir tanım şu bileşenleri içerir:
- İşlem ve standart: “Elektrolitik çinko, ISO 2081, Fe//Zn8//C” veya “Eloksal ISO 7599, AA15, siyah”.
- Kalınlık: Minimum veya aralık; ölçüm konumu (belirli yüzey).
- Görünüş: Renk referansı (RAL, numune), parlaklık; görünür yüzeylerin işaretlenmesi.
- Ölçü geçerliliği: Kaplama öncesi mi sonrası mı?
- Maskeleme: Korunacak yüzeyler ve dişler.
- Performans şartı (isteğe bağlı): Tuz sisi testi süresi (ISO 9227, örn. 96 saat beyaz pas yok), yapışma testi.
- Uyum: RoHS/REACH; Cr⁶⁺ içermez notu.
- Belge: Kaplama sertifikası, kalınlık ölçüm değerleri, test raporu.
Bu bilgiler RFQ’da olduğunda tedarikçi kaplamacıdan doğru fiyat alır ve teklifiniz karşılaştırılabilir olur. Belirsiz kaldığında tedarikçiler farklı varsayımlarla fiyat verir ve en ucuz teklif çoğu zaman en az kapsamlı olandır. Isıl işlem ve sertleştirme için aynı mantık geçerlidir: hedef sertlik, tolerans, ölçüm konumu ve sertleştirme bölgesi yazılmalıdır; ıslah çelikleri yazımızda ayrıntılar yer alır.
Sık Sorulan Sorular
Kaplamayı Türkiye’de mi yaptırmalıyım, kendi ülkemde mi?
Türkiye’de yaptırmak birim maliyeti düşürür ve tek noktadan bitmiş parça sağlar. Müşteri onaylı özel kaplamacı zorunluysa ham parça gönderilebilir.
Eloksal rengi partiden partiye değişir mi?
Alaşım ve banyo koşullarına bağlı olarak ton farkı olabilir; görünür parçalarda renk referansı (numune) ve aynı alaşım lotu önerilir.
Kaplama kalınlığı toleransı nasıl yazılır?
Standart ve minimum kalınlık (örn. “Fe//Zn8//C” ISO 2081) ya da aralık (12–18 µm) ile; ölçüm konumu da belirtilir.
Sertleştirilmiş parça kaplanabilir mi?
Evet; ancak hidrojen gevrekliği riski için yüksek mukavemetli çeliklerde (≥1000 MPa) kaplama sonrası gaz giderme (ISO 9588) gerekir.
Eloksal sonrası diş ve geçme ölçüleri nasıl korunur?
Dişler genellikle maskelenir veya kaplama sonrası çekilir; geçme yüzeyleri kaplama kalınlığı düşülerek işlenir. Resimde “ölçüler kaplama sonrası geçerlidir” notu varsa tedarikçi bu hesabı yapar.
Yüzey işlem sertifikasında ne yazmalı?
İşlem adı ve standardı, ölçülen kalınlık (konumuyla), lot ve tarih, uygunluk beyanı; istenirse tuz sisi veya yapışma testi sonucu. Bu bilgiler izlenebilirlik zincirinin parçasıdır.
Sonuç
Yüzey işlemler, doğru standart ve ölçü geçerliliğiyle tanımlandığında Türkiye’de işleme atölyesi üzerinden tek noktadan, ekonomik ve belgeli olarak yaptırılabilir. Kaplama veya sertleştirme gerektiren parçalarınızın resmini teklif formumuz üzerinden gönderin; işleme ve yüzey işlemi tek teklifte, sertifika kapsamıyla birlikte sunuyoruz. Süreç için nasıl çalışıyoruz sayfamıza bakabilirsiniz.
