Satın alma departmanlarının en sık yaptığı hata, birim fiyat karşılaştırmasını tedarik kararı sanmaktır. Birim fiyat, toplam maliyetin en görünür ancak çoğu zaman en küçük farkı yaratan bileşenidir. Toplam sahip olma maliyeti (TCO – Total Cost of Ownership), parçanın teklifinden kullanım noktasına ulaşmasına ve olası sorunların çözülmesine kadar tüm maliyetleri hesaba katar. Bu yazı, Türkiye–Çin ve Türkiye–Hindistan karşılaştırmalarımızın sayısal temelini oluşturur.
TCO Kalemleri: Birim Fiyatın Ötesinde
| Kalem | Nasıl hesaplanır | Nearshore (Türkiye → AB) | Offshore (Uzak Doğu → AB) |
|---|---|---|---|
| 1. Birim fiyat | Teklif | Referans | Genellikle %10–30 düşük (parçaya bağlı) |
| 2. Nakliye | Palet/konteyner maliyeti ÷ adet | Kara yolu; parça değerinin %2–6’sı | Deniz yolu + liman + iç nakliye; %4–10; hava kargoda %15–30 |
| 3. Gümrük vergisi | Gümrük kıymeti × oran | %0 (A.TR) | Tipik %1,7–4,7 (HS koduna göre; bazı kalemlerde %0) |
| 4. Gümrük işlem ve belge | Beyan ücreti, menşe belgesi, muayene | Basit ithalat beyanı | Beyan + menşe + olası fiziki muayene; daha yüksek |
| 5. Yolda stok (transit envanter) | Parça değeri × transit gün / 365 × sermaye maliyeti | 5–7 gün | 35–60 gün |
| 6. Güvenlik stoku | Teslim süresi belirsizliğine karşı ek stok × taşıma maliyeti (%15–25/yıl) | 2–3 haftalık stok | 6–10 haftalık stok |
| 7. Kalite riski | Hata olasılığı × (parti değeri + hat duruşu + yeniden nakliye) | Düşük; 1 haftada yeniden tedarik | Orta; 6–8 haftada yeniden tedarik; hava kargoyla kurtarma pahalı |
| 8. Revizyon ve mühendislik değişikliği | Değişiklik sonrası yeni parçanın hatta ulaşma süresi × eski stokun hurda riski | 3–5 hafta; küçük stok hurda | 10–14 hafta; yolda ve depoda büyük stok hurda |
| 9. İletişim ve yönetim | Satın alma/kalite personel saati | Aynı iş günü, 1–2 saat fark | 6–7 saat fark, gecikmeli yanıt, daha fazla yönetim saati |
| 10. Seyahat ve denetim | Ziyaret sayısı × maliyet | 2–4 saat uçuş, günübirlik; 500–1.000 € | 10–12 saat uçuş, 3–5 gün; 3.000–5.000 € |
| 11. Ödeme koşulları | Ön ödeme × süre × sermaye maliyeti; akreditif ücreti | Kısmi ön ödeme veya açık hesap | Sık %30–50 ön ödeme; akreditif masrafı |
| 12. Kur ve fiyat riski | Sözleşme para birimi, navlun oynaklığı | Euro fiyat, kara navlunu kararlı | USD fiyat, konteyner navlunu yüksek oynaklık |
| 13. Tedarik zinciri riski | Kesinti olasılığı × etki | Kara yolu, çok güzergâh | Liman tıkanıklığı, Kızıldeniz/Süveyş rotası, jeopolitik |
| 14. Karbon ayak izi / CBAM | Ton-km emisyonu; raporlama yükü | Düşük; kara yolu 2.000–3.000 km | Yüksek; deniz 15.000+ km; bazı çelik/alüminyum ürünlerde CBAM raporlaması |
Örnek Hesap: Alüminyum Frezeli Gövde
Varsayımlar: EN AW-6082 frezeli gövde, yıllık 6.000 adet, 12 partide; sermaye maliyeti %8/yıl; stok taşıma maliyeti %20/yıl; Alman alıcı.
| Kalem (€/adet) | Türkiye (nearshore) | Uzak Doğu (offshore) |
|---|---|---|
| Birim fiyat | 24,00 | 19,50 |
| Nakliye (kara yolu / deniz + iç nakliye) | 0,90 | 1,40 |
| Gümrük vergisi | 0,00 | 0,55 (%2,7 varsayımı) |
| Gümrük işlem ve belge | 0,10 | 0,25 |
| Yolda stok (6 gün / 45 gün, %8) | 0,03 | 0,19 |
| Güvenlik stoku (2,5 hafta / 8 hafta, %20) | 0,23 | 0,60 |
| Kalite riski (%1 × 1 hafta / %3 × 7 hafta kurtarma) | 0,25 | 1,10 |
| Revizyon riski (yılda 1 değişiklik, hurda stok) | 0,20 | 0,75 |
| Yönetim saati | 0,30 | 0,70 |
| Seyahat/denetim (yılda 1 / 2 yılda 1) | 0,12 | 0,35 |
| Ödeme koşulu maliyeti | 0,05 | 0,20 |
| TCO | 26,18 | 25,59 |
Sonuç: %19’luk birim fiyat farkı, TCO’da %2’ye iner ve kur oynaklığı, tedarik zinciri kesintisi veya bir kalite sorunu bu farkı kolayca tersine çevirir. Birim fiyat farkı %10’un altına indiğinde nearshore çoğu senaryoda daha ucuzdur. Rakamlar varsayımsaldır; kendi verinizle hesaplamanız için model basit ve şeffaftır. Türkiye tarafındaki maliyet unsurları için maliyet karşılaştırması yazımıza bakabilirsiniz.
Hangi Parçada Hangi Model Kazanır?
- Offshore lehine: Çok yüksek adetli (100.000+), basit, tasarımı donmuş, düşük değerli, kalite riski düşük parçalar; mühendislik değişikliği beklenmeyen ürünler; malzeme payı baskın parçalar.
- Nearshore lehine: Orta seri (100–50.000), teknik, toleranslı, belgeli parçalar; revizyon sıklığı yüksek yeni ürünler; hat duruşu maliyeti yüksek montaj parçaları; çok referanslı küçük partiler; prototipten seriye geçen projeler; hızlı pazara giriş gereken ürünler.
- Karma model: Birçok şirket, tasarımı donmuş yüksek adetli parçaları offshore, geri kalanını nearshore tedarik eder ve kritik parçalarda nearshore’u ikinci kaynak olarak tutar.
Görünmeyen Maliyet: Esneklik
TCO tablosunda sayısallaştırılması en zor kalem esnekliktir: talebin %30 artması, bir müşterinin acil siparişi, tasarımda son dakika değişikliği. Nearshore tedarikte bu durumlar bir telefon ve 3–4 haftayla çözülür; offshore’da hava kargo (deniz yolunun 5–8 katı maliyet) veya kayıp satış anlamına gelir. Esnekliğin değeri, ürün yaşam döngüsünün erken evrelerinde ve talep oynaklığı yüksek pazarlarda en yüksektir.
TCO Analizini Şirketinizde Nasıl Yaparsınız?
- Yıllık adedi yüksek veya kritik 10–20 parça seçin.
- Her tedarik seçeneği için yukarıdaki 14 kalemi kendi verinizle doldurun; bilinmeyenler için muhafazakâr varsayım kullanın ve varsayımı not edin.
- Kalite ve revizyon riskini geçmiş verinizden (reklamasyon oranı, yıllık değişiklik sayısı) türetin.
- Duyarlılık analizi yapın: navlun %50 artarsa, kur %10 oynarsa, bir parti reddedilirse ne olur?
- Sonucu yalnızca birim fiyat değil TCO ve risk profiliyle sunun.
Türkiye tarafındaki kalemleri netleştirmek için parçalarınızı RFQ formatında gönderin; nakliye, belge ve ödeme koşullarını içeren kalem kalem teklif, TCO tablosunu doğrudan doldurur.
Sık Sorulan Sorular
Birim fiyat farkı ne kadar olursa offshore anlamlı olur?
Orta seri teknik parçalarda genellikle %20–25’in üzerinde; basit yüksek adetli parçalarda daha düşük fark yeterli olabilir. Kendi TCO hesabınız kesin cevabı verir.
Türkiye “nearshore” mu sayılır?
AB için evet: Gümrük Birliği, 1 haftalık kara yolu ve örtüşen iş günü, Türkiye’yi Doğu Avrupa ile aynı kategoriye koyar. AB genel bakış yazımızda çerçeveyi anlatıyoruz.
Hava kargo offshore’un süre dezavantajını çözer mi?
Süreyi çözer, maliyeti bozar: deniz yolunun 5–8 katı navlun, birim fiyat avantajını çoğunlukla siler. Acil durum aracı olarak kalmalıdır.
Çift kaynak (dual sourcing) TCO’yu artırır mı?
Kısa vadede küçük bir kurulum maliyeti ekler; risk maliyetini belirgin düşürür. Kritik parçalarda nearshore ikinci kaynak, en düşük maliyetli sigortadır.
Sonuç
CNC parçalarda doğru tedarik kararı birim fiyatla değil toplam sahip olma maliyetiyle verilir; nakliye, gümrük, stok, kalite, revizyon ve risk kalemleri eklendiğinde Türkiye’den nearshore tedarik, orta seri teknik parçalarda Uzak Doğu ile eşit veya daha düşük maliyete gelir ve çok daha düşük riskle. Kendi TCO hesabınız için gerçek Türkiye rakamlarını almak isterseniz teknik resimlerinizi teklif formu üzerinden gönderin; nakliye ve belge dahil kalem kalem teklif 24 saat içinde gelir.
