İngiliz makine üreticileri için Türkiye, Brexit sonrasında daha da ilgi çekici bir tedarik kaynağı oldu: AB tedarikçileriyle ortaya çıkan gümrük formaliteleri Türkiye için zaten hep vardı, üstelik Türkiye ile İngiltere arasında 1 Ocak 2021’den itibaren geçerli bir Serbest Ticaret Anlaşması (STA) bulunuyor. İngiltere’den Türkiye’ye iş verme rehberimizin tamamlayıcısı olan bu yazı, yalnızca gümrük ve ithalat sürecine odaklanıyor.
1. Hukuki Zemin: A.TR Değil, STA Menşe Beyanı
AB üyesiyken İngiltere’ye giren Türk sanayi ürünleri A.TR dolaşım belgesiyle gümrüksüz girerdi. Brexit sonrası A.TR bu hatta geçersizdir. Türkiye–BK STA’sı, AB–Türkiye Gümrük Birliği koşullarını büyük ölçüde korur: Türk menşeli sanayi ürünleri menşe beyanı (fatura veya ticari belge üzerine ihracatçı beyanı) ile gümrük vergisiz girer. 6.000 £ üzeri sevkiyatlarda ihracatçının onaylanmış ihracatçı statüsü veya menşe beyanının kurallara uygun düzenlenmesi gerekir; Türk tedarikçiler bu belgeyi düzenlemeye alışkındır. Menşe kuralları için CNC parçalarda (Fasıl 73, 74, 76, 84) genellikle “yeterli işleme” kriteri Türkiye’de işlenmiş parça için karşılanır; hammadde ithal olsa bile tarife pozisyonu değişimi menşe kazandırır. Belgelerin genel mantığı EUR.1 ve A.TR yazımızda anlatılır.
2. Tarife Kodu ve UK Global Tariff
İşlenmiş CNC parçalar kullanım yerine göre sınıflandırılır: genel çelik parçalar 7326 90, alüminyum 7616 99, pirinç 7419 80; makine parçaları ise ait oldukları makinenin faslında (8409, 8412, 8481, 8483 vb.). UK Global Tariff’te bu pozisyonlarda üçüncü ülke vergisi %0–4 arasındadır; STA menşe beyanıyla sıfırdır. Kodu tedarikçiyle birlikte belirleyin ve ticari faturaya yazdırın; yanlış kod gümrükte gecikmenin ilk nedenidir.
3. İthalat KDV’si: Postponed VAT Accounting (PVA)
İngiltere’de KDV mükellefi şirketler ithalat KDV’sini (%20) gümrükte ödemek yerine PVA ile KDV beyannamesinde beyan edip aynı beyanda indirebilir; nakit çıkışı olmaz. Forwarder’ınıza veya gümrük müşavirinize beyanda PVA kullanılmasını söylemeniz yeterlidir. Aylık ithalat KDV bildirimini HMRC hesabınızdan indirirsiniz.
4. EORI, CDS ve Beyan
- GB EORI numarası: İthalatçı olarak zorunludur; HMRC’den ücretsiz alınır.
- CDS (Customs Declaration Service): İthalat beyanı bu sistemde verilir; pratikte forwarder veya gümrük müşaviri yapar.
- Gerekli belgeler: Ticari fatura (tarife kodu, menşe beyanı, Incoterm, EORI), paket listesi, CMR veya AWB, gerekiyorsa malzeme sertifikası.
- Kuzey İrlanda: Windsor Çerçevesi nedeniyle farklı kurallar geçerlidir; Kuzey İrlanda’ya teslimatta forwarder’ınızla ayrıca planlayın.
5. Incoterm Seçimi
İngiliz alıcılar için pratik seçenekler:
- FCA İstanbul: Sizin forwarder’ınız fabrikadan alır; ithalat beyanı ve navlun sizde. Düzenli hacimde en şeffaf seçenektir.
- DAP (İngiltere adresi): Türk tedarikçi kapınıza kadar getirir; ithalat beyanı ve KDV sizde kalır. İlk siparişlerde en az sürtünmeli yol.
- DDP: Tedarikçi ithalat vergisini de öder; İngiltere’de KDV kaydı gerektirebileceği için Türk tedarikçiler genellikle tercih etmez.
Ayrıntılar Incoterms rehberimizde.
6. Lojistik Seçenekleri ve Süreler
| Yöntem | Süre (kapıdan kapıya) | Uygun yük |
|---|---|---|
| Kara yolu (Ro-Ro veya Kanal Tüneli üzerinden) | 5–8 iş günü | Palet ve üzeri |
| Ekspres kurye | 2–4 gün | Numune, <70 kg |
| Hava kargo (İstanbul–Londra/Manchester) | 2–3 gün + gümrük | Acil, yüksek değerli |
| Deniz (konteyner) | 3–4 hafta | Ağır, hacimli, düşük değerli |
Kara yolunda Fransa–İngiltere geçişinde gümrük bekleme süresi Brexit öncesine göre uzamıştır; forwarder’ın GVMS (Goods Vehicle Movement Service) ön bildirimini yapması gerekir. Deneyimli forwarder’lar bunu rutin olarak yürütür.
7. Sık Yapılan Hatalar
- Faturada menşe beyanı yokken sıfır vergi beklemek.
- EORI’yi AB numarasıyla karıştırmak (GB EORI ayrıdır).
- PVA seçilmediği için ithalat KDV’sinin gümrükte peşin istenmesi.
- Tarife kodunu tedarikçiye bırakmak ve ithalat beyanında farklı kod kullanmak.
- Kuzey İrlanda teslimatını İngiltere ile aynı süreç sanmak.
Örnek Sevkiyat: 4 Palet Tornalı Parça, İstanbul → Birmingham
Bir West Midlands hidrolik ekipman üreticisi, 4 palet (1.200 kg) çelik ve pirinç tornalı parçayı DAP Birmingham koşuluyla sipariş ediyor. Süreç şöyle işler: Türk tedarikçi ticari faturayı hazırlar; faturada 8 haneli tarife kodu (örn. 7326 90 98 çelik, 7419 80 00 pirinç), Türk menşe beyanı metni, GB EORI numarası, Incoterm ve brüt/net ağırlık yer alır. Forwarder ihracat beyanını Türkiye’de kapatır; araç Bulgaristan–Sırbistan veya Yunanistan–İtalya güzergâhıyla Fransa’ya, Calais–Dover ya da Dunkerque–Dover feribotuyla İngiltere’ye geçer. İngiliz gümrük müşaviri ithalat beyanını CDS’te önceden yapar, GMR referansı araca eklenir; gümrük vergisi menşe beyanı sayesinde sıfırdır, KDV ise PVA ile ithalatçının beyannamesine düşer. Toplam süre kapıdan kapıya 6–8 iş günü, belge işlemlerinde aksama olmazsa. Parça değerinin 1.000 £ üzerinde olması nedeniyle menşe beyanı fatura üzerine yazılır ve ihracatçı tarafından imzalanır.
En sık yaşanan üç aksama ve önlemi
- Eksik EORI veya yanlış tarife kodu: Beyan reddedilir, araç bekler. Faturayı sevkiyattan önce müşavirinize onaylattırın.
- Menşe beyanı metninin eksik olması: Tercihli vergi uygulanmaz; sonradan düzeltme mümkündür ama zaman alır. Metni faturaya standart alan olarak ekletin.
- Paket listesi ile fatura arasında adet farkı: Fiziksel kontrol riski. Belgeleri tek kaynaktan üretin.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye’den gelen CNC parçalar için İngiltere’de gümrük vergisi ödenir mi?
Türkiye–BK STA kapsamında menşe beyanı varsa hayır. Beyan yoksa UK Global Tariff’teki üçüncü ülke oranı (%0–4) uygulanır.
Menşe beyanını kim düzenler?
Türk ihracatçı, fatura üzerine standart metinle düzenler. Değere bağlı olarak onaylı ihracatçı statüsü gerekebilir; tedarikçinize teklif aşamasında sorun.
İthalat KDV’sini peşin ödemek zorunda mıyım?
Hayır; KDV mükellefiyseniz PVA ile beyanda mahsup edersiniz.
Teslim süresi ne kadar?
Üretim sonrası kara yoluyla 5–8 iş günü; numuneler kuryeyle 2–4 gün. Detaylar lojistik yazımızda.
İngiltere’ye gönderilen parçalarda UKCA veya CE işareti gerekir mi?
Fason işlenmiş parçalar (bileşen) genellikle kendi başına ürün mevzuatına tabi değildir; işaret, parçanın monte edildiği nihai ürün için üreticinin sorumluluğundadır. Basınçlı ekipman gibi özel durumlar istisnadır.
Kuzey İrlanda’ya sevkiyatta fark var mı?
Kuzey İrlanda, Windsor Çerçevesi kapsamında mallar için AB gümrük kurallarına yakın bir rejime tabidir; Türk menşeli parçalar için A.TR ve AB kuralları devreye girebilir. Sevkiyat öncesi gümrük müşavirinize danışın.
Sonuç
Brexit sonrası Türkiye’den İngiltere’ye CNC parça ithalatı, doğru belgelerle (STA menşe beyanı, GB EORI, PVA) AB tedarikçilerinden ithalattan daha zor değildir; gümrük vergisi sıfır, KDV nakit çıkışı yoktur. Teknik resimlerinizi teklif formumuz üzerinden gönderin; DAP İngiltere teslim, GBP veya Euro bazlı teklif ve menşe beyanı taahhüdüyle birlikte yanıtlıyoruz.
