Bir CNC parçanın seri üretimine geçmeden önce cevaplanması gereken soru basittir: “Bu tedarikçi, bu parçayı, bu resme göre üretebiliyor mu?” İlk numune onayı (FAI – First Article Inspection; Almanca EMPB – Erstmusterprüfbericht; İngilizce ISIR – Initial Sample Inspection Report) bu soruyu kanıtla yanıtlar. Yurt dışından tedarikte FAI, kalite güvencesinin ilk ve en önemli adımıdır; sonradan çıkacak sorunların büyük bölümünü seri üretim başlamadan önce yakalar.
FAI Nedir, Ne Değildir?
FAI; ilk üretim partisinden alınan bir veya birkaç parçanın, teknik resimdeki tüm ölçü, tolerans, yüzey, malzeme ve proses gereksinimlerine göre eksiksiz doğrulanması ve sonuçların standart bir raporla belgelenmesidir. Havacılıkta AS9102 standardıyla formatı belirlenmiştir; otomotivde PPAP’ın “boyutsal sonuçlar” ve “malzeme test sonuçları” unsurlarına karşılık gelir; genel makine imalatında ise müşteri şablonuna göre yapılır.
FAI bir süreç kanıtı değil, ürün kanıtıdır: parçanın doğru olduğunu gösterir, sürecin 10.000 parçada da doğru kalacağını göstermez. Süreç kanıtı için PPAP, kontrol planı ve Cpk çalışması gerekir.
FAI Ne Zaman Gerekir?
- Yeni bir parçanın ilk üretiminde.
- Tasarım değişikliğinde (yeni resim revizyonu) — yalnızca etkilenen özellikler için “delta FAI” yapılabilir.
- Üretim sürecinde, makinede, fikstürde, malzeme tedarikçisinde veya alt tedarikçide (kaplama, ısıl işlem) değişiklik olduğunda.
- Üretim yerinin değişmesinde (yeni tedarikçiye geçiş tam FAI gerektirir).
- Uzun üretim arasından sonra (AS9102’de 2 yıl; birçok müşteri kendi süresini tanımlar).
Süreç: Adım Adım
1. Gereksinimlerin netleştirilmesi (RFQ/sipariş aşaması)
FAI kapsamı siparişte yazılı tanımlanır: kaç parça ölçülecek (tipik 1–5), hangi rapor formatı kullanılacak (AS9102 Form 1-2-3, VDA EMPB, müşteri şablonu), hangi belgeler eklenecek (malzeme sertifikası, kaplama raporu, sertlik), parçalar müşteriye gönderilecek mi. RFQ rehberimizde bu alan için hazır ifadeler bulabilirsiniz.
2. Balonlu resim (ballooned drawing)
Resimdeki her ölçü, tolerans, yüzey sembolü, diş, geometrik tolerans ve not numaralanır. Bu numaralar rapordaki satırlarla eşleşir; hiçbir özellik atlanmaz. Balonlama hem imalatçının hem müşterinin aynı listeyi konuşmasını sağlar.
3. Numune üretimi — seri koşullarda
Numune, seri üretimde kullanılacak makine, fikstür, takım ve programla üretilmelidir. Prototip tezgâhında elle ayarlanarak üretilen numune, seri sürecin kanıtı değildir. Tornelle’de numuneler, seri iş emrinin ilk parçaları olarak aynı kurulumda üretilir.
4. Tam ölçüm
Her balon numarası için nominal, tolerans, ölçülen değer, kullanılan ölçüm cihazı ve sonuç (uygun/uygun değil) kaydedilir. Dar toleranslı ve geometrik özellikler CMM ile, yüzey pürüzlülüğü profilometre ile, dişler mastar ile ölçülür. Rapor yorumu için ISO 2768 genel toleranslar yazımız yardımcı olur; resimde toleransı yazılmayan ölçüler de raporda genel tolerans sınıfına göre değerlendirilir.
5. Malzeme ve proses kanıtları
EN 10204 3.1 malzeme sertifikası, ısıl işlem ve kaplama raporları, sertlik ölçümü, gerekiyorsa fonksiyonel test sonuçları rapora eklenir. Döküm numarası ile numune partisi eşleştirilir.
6. Rapor ve sunum
Balonlu resim, ölçüm tablosu, sertifikalar ve uygunsuzluk varsa sapma talebi (deviation request) tek dosyada müşteriye gönderilir; talep edildiyse numune parçalar da fiziksel olarak sevk edilir.
7. Müşteri onayı ve seri üretim
Müşteri raporu inceler, gerekirse kendi ölçümüyle doğrular ve yazılı onay verir. Onaylı numune “referans numune” (master sample) olarak saklanır. Seri üretim bu onaydan sonra başlar; onay öncesi seri üretime başlamak, ret durumunda tüm partiyi riske atar.
Uygunsuzluk Çıkarsa
FAI’de bir ölçü tolerans dışıysa iki yol vardır: parça düzeltilip yeniden ölçülür ya da fonksiyonu etkilemiyorsa müşteriden yazılı sapma onayı istenir. Tecrübeli imalatçılar, resimde işlenemez veya çelişkili gördükleri özellikleri FAI’den önce, teklif aşamasında bildirir; bu, en ucuz düzeltme anıdır.
FAI ile PPAP Farkı
| FAI / ISIR | PPAP | |
|---|---|---|
| Kanıtladığı şey | Parça resme uygun | Süreç sürekli uygun parça üretebilir |
| İçerik | Tam ölçüm + malzeme/proses belgeleri | FAI + PFMEA, kontrol planı, Cpk, MSA, PSW |
| Sektör | Genel makine, havacılık (AS9102), medikal | Otomotiv (AIAG), Almanya’da VDA 2 |
| Hazırlık süresi | Numune sonrası 2–5 gün | Numune sonrası 1–3 hafta |
Maliyet ve Süre
FAI, numune üretim maliyeti (kurulum + parça) ve ölçüm/rapor iş gücünden oluşur; tipik olarak 1–3 gün ek süre gerektirir. Bu maliyet, seri fiyattan ayrı kalem olarak veya ilk parti fiyatına dahil olarak teklifte gösterilir. Yurt dışı tedarikte FAI’yi atlamak, ilk seri partinin ret riskini ve 2–3 haftalık nakliye döngüsünü göze almak anlamına gelir; bu yüzden neredeyse her zaman yapılmaya değer. Fiyata etkisi için 12 faktör yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
FAI için kaç parça ölçülür?
Genellikle 1–5 parça; müşteri tanımlar. Havacılıkta AS9102 tek parça ister, otomotivde PPAP boyutsal sonuçları için 3–5 parça yaygındır.
Numune parçalar müşteriye gönderilmeli mi?
Müşteri isterse evet; birçok durumda rapor ve fotoğraflar yeterlidir, parçalar ilk seri partiyle birlikte sevk edilir.
FAI raporu hangi dilde hazırlanır?
İngilizce standarttır; Alman müşteriler için Almanca EMPB şablonu kullanılabilir.
Resim revizyonunda tam FAI gerekir mi?
Yalnızca değişen özellikler için “delta FAI” yeterlidir; müşteriyle önceden anlaşılmalıdır.
Sonuç
İlk numune onayı, yurt dışı CNC tedarikinde en düşük maliyetli sigortadır: seri üretim başlamadan önce parçanın resme uygunluğunu kanıtlar ve iki tarafın aynı referansı paylaşmasını sağlar. Tornelle’de FAI, balonlu resim ve tam ölçüm raporuyla standart olarak sunulur. Teknik resimlerinizi ve FAI beklentinizi teklif formu üzerinden gönderin; numune ve seri fiyatı ayrı gösteren bir teklif alın.
